گزارشي از بیماری سل شهرستان ملایر در سال 1386
* دكتر علي گودرزي
پزشك هماهنگ كننده سل شهرستان ملاير
مقدمه
سل یکی از بیماریهای آندمیک در ایران وجهان می باشد. بر اساس برآورد سازمان جهانی بهداشت 3.8% کل موارد مرگ و میر جهان معادل1605000نفر مستقیما بر اثر بیماری سل فوت کرده اند. یک سوم جمعیت جهان .به باسیل سل آلوده اند و 50000000 نفر نیز به باسیل مقاوم به چند دارو آلوده اند.
وضعیت بیماری سل در ایران:
در سال 2002 میلادی بر اساس بازنگری سازمان جهانی بهداشت بروز بیماری سل اسمیر مثبت در ایران 13 مورد در100000نفر براورد شد(از 19 به 13 کاهش یافت).در بازنگری سال2007 این میزان به 11 مورد در 100000نفر کاهش داده شد.
هدف کشوری درباره سل شناسایی وتحت درمان قرار دادن حداقل70% موارد خلط مثبت مورد انتظار در جامعه و درمان موفق بیش از 85% این موارد می باشد.در ضمن میزان موارد سل اسمیر منفی و خارج ریوی در مجموع باید حدودا معادل موارد اسمیر مثبت یافت شده باشد.
در سال 1383 بیشترین میزان بروز بیماری به ترتیب در استانهای سیستان و بلوچستان و سپس گلستان با بروز بیش از 25 در 100هزار و 25-15در 100هزار نفر بوده است.
در سال 1383 (2004میلادی) در استان همدان و نیز استانهای شمال غرب کشور و استانهای مرکزی و جنوبی میزان بروز سل ریوی اسمیر مثبت زیر 5مورد در یکصدهزار نفر معادل 38%تخمین سازمان جهانی بهداشت بوده است. این میزان در برخی استانهای همجوار یعنی لرستان و مرکزی بالاتر و در بقیه یعنی قزوین زنجان کردستان و کرمانشاه تقریبا معادل استان همدان بوده است.
وضعیت شهرستان ملایر :
با توجه به جمعیت 303254 نفری شهرستان طبق سرشماری سال 85 و انتظار 70%شناسایی موارد اسمیر مثبت هدف مورد انتظار جهت شناسایی بیماران اسمیر مثبت در سطح شهرستان برابر 23نفر در سال86 وبرابر 27 نفر در سالهای83 تا85و برابر 39نفر در سالهای قبل از آن می باشد.
در اين گزارش سعي شده است تا حتي الامكان از هر گونه تفسير خودداري شده تا همكاران گرامي خود ضمن انديشه ما را از نضرات و پيشنهادات خود آگاه سازند.
شاخصهای مورد انتظار:
سیستم بیماریابی و درمان سل در صورتی کاملا ایده آل می باشد که به تعدادی از شاخصها دست یافته باشد در غیر این صورت نیازمند یاری و همکاری بخشهای خصوصی و دولتی و بهداشت درجهت دستیابی به حداقل این شاخصهاست.
بطور خلاصه :
65%کل موارد سل ریوی ثبت شده باید اسمیر مثبت باشند.
نسبت تقریبی یک به یک باید بین مجموع سل ریوی اسمیر منفی و خارج ریوی با سل اسمیر مثبت برقرار باشد.
میزان شکست درمان در بیمار جدید مبتلا به سل ریوی اسمیر مثبت در شرایطی که مقاومت دارویی وجود نداشته باشد نباید بالاتر از 4% و اگر مقاومت دارویی باشد حداکثر 10% باشد
موفقیت درمان حداقل 85% باشد. نحوه محاسبه : تعداد موارد اسمیر مثبت جدید در مقطع زمانی مورد نظر که طبق تعاریف استاندارد نتیجه درمان آنان بهبود یافته ثبت شده است تقسیم بر کل موارد جدید سل ریوی اسمیر مثبت در همان مقطع زمانی وهمان جمعیت. ( بنابر این مرگ ناشی از سایر علل بر موفقیت درمان تاثیر منفی می گذارد).
وضعیت بیماری سل از سال 80 تا 86 در شهرستان ملایر
سال | تعداد کل بیماران | زن | مرد | اسمیر+ | اسمیر- | خارج ریوی | میلیری | ریوی و خارج ریوی همزمان | عود | شکست درمان | افغانی |
86 | 21 | 7 | 14 | 13 | 5 | 3 | 1 | 1 | 0 | 0 | 1 |
85 | 16 | 10 | 6 | 6 | 2 | 8 | 0 | 0 | 1 | 0 | 0 |
84 | 22 | 8 | 16 | 16 | 3 | 3 | 0 | 0 | 2 | 1 | 1 |
83 | 10 | 5 | 5 | 5 | 2 | 3 | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 |
82 | 19 | 7 | 12 | 14 | 2 | 3 | 0 | 0 | 1 | 0 | 3 |
81 | 24 | 14 | 10 | 22 | 1 | 1 | 0 | 0 | 1 | 1 | 6 |
80 | 23 | 13 | 10 | 12 | 6 | 6 | 1 | 0 | 0 | 0 | 2 |
سال | تشخیص در ملایر | تشخیص در همدان | تشخیص درسایر جاها | مرگ بر اثر سل | مرگ از سایر علل | متوسط سن: زن (سال) | متوسط سن: مرد (سال) | متوسط سن: کل (سال) | شناسایی شده به 70% مورد انتظار | موفقیت درمان % | شناسایی توسط بخش بهداشت |
86 | 13 | 3 | 5 | 1 | 3 | 36.28 | 50.64 | 45.85 | 56.5 | 100تا به حال | 1 |
85 | 11 | 3 | 2 | 1 | 2 | 56.25 | 50.6 | 54.36 | 22.2 | 66.6 | 0 |
84 | 15 | 2 | 5 | 0 | 2 | 43.3 | 46.71 | 45.25 | 55.5 | 81.25 | 0 |
83 | 5 | 3 | 2 | 0 | 0 | 22.2 | 55.4 | 38.8 | 18.5 | 100 | 1 |
82 | 16 | 2 | 1 | 0 | 2 | 54.42 | 45.45 | 48.76 | 51.8 | 85.7 | 0 |
81 | # | # | # | 0 | 2 | 42.07 | 52.4 | 46.37 | 81.5 | 81.8 | 0 |
80 | # | # | # | 0 | 2 | 48.19 | 29.15 | 39.91 | 44.4 | 83.3 | 0 |
علامت # در جدول به معنای عدم در دست بودن اطلاعات مربوطه می باشد.
سال | بیماران شهری | بیماران روستایی |
86 | 12 | 9 |
85 | 11 | 5 |
84 | 9 | 1 |
83 | 8 | 2 |
82 | 13 | 6 |
81 | 19 | 5 |
80 | 20 | 3 |
*در سال 84 دو مورد بیمار کودک 5/4 و 2 ساله برادر و خواهر که دچار بیماری سل مقاوم به چند دارو شده بودند شروع به درمان شده و متاسفانه برادر در سال 85 و خواهر در سال86 بر اثر بیماری سل فوت نمودند. موارد مرگ ناشی از سل مربوط به این 2 بیمار می باشد.
در سال 84 تعداد واقعی بیماران 20 نفر بوده است زیرا 1مورد عود و 1مورد شکست درمان در همان سال مجددا شروع به درمان شده اند.
2-*متوسط سن بیماران اسمیر مثبت در سال 86 برابر51 و اسمیر منفی 46 و خارج ریوی 49 سال می باشد.
3-* نحوه شناسایی بیماران سال 86 به شرح زیر می باشد:
| بخش خصوصي | تامین اجتماعی | نظام شبکه(بستری) | مراكز بهداشتي درماني (نظام شبكه سرپايي) |
ریوی اسمیر مثبت | 4 | 1 | 7 | 1 |
ریوی اسمیر منفی | 2 | 0 | 2 | 0 |
خارج ریوی | 0 | 1 | 3 | 0 |
در این سالها هیچ بیماری در زندان مورد شناسایی قرار نگرفته است ولی بیماران مسلول زندانی شده اند!
* از نظر میزان مثبت بودن نمونه های اسمیر خلط جهت تشخیص 30%موارد3+ و 40%موارد2+ و 30% موارد 1+ بوده اند.
*متاسفانه تعداد افرادي كه از آنها توسط بخشهاي خصوصي و دولتي نمونه خلط جهت ازمايش گرفته شده است فقط اندكي بيش از 50% حداقل تعداد نمونه هاي مورد انتظار بوده است.
*از بیماران اسمیر مثبت سال 86 فقط 2 نفر از 13 نفر سابقه بستری نداشته اند و بقیه جهت امور تشخیصی بستری شده اند که متوسط طول مدت بستری 14 روز بوده است.
* در بیماران سال 86 بطور متوسط بین شروع علایم تا زمان تشخیص بیماری سل 1سال تاخیر وجود داشته است.
*از بیماران سال 85 تعداد 5 نفر سابقه تماس قبلی با بیماران مسلول را داشته اند.
*در سال 86 تعداد 2 نفر از بیماران مسلول (هر 2 اسمیر منفی) همزمان سیلیکوز داشته اند.
*در سال 86 تعداد 1 نفر ازبیماران مسلول دچار نارسایی شديد کلیه بوده که به علت رد پیوند تحت دیالیز قرار داشت و متاسفانه به دلیل مشکلات کلیوی فوت نمود.
*و در سال 86 پس از 10 سال برای اولین بار يك بیمار اسمیر مثبت در مراکز بهداشتی درمانی شناسایی گشته است.يك مورد دیگر مربوط به بخش بهداشت توسط پزشک هماهنگ کننده سل وقت در اسفند ماه سال 84 شناسایی شده است.
*در سال 83 یک بیمار مبتلا به ایدز تحت درمان سل (خارج ریوی) قرار گرفته است. ساير بيماران آلوده يا مبتلا به ايدز خوشبختانه نياز به درمان يا پروفيلاكسي ضد سل نداشته اند.
*تمام بیماران غیر ایرانی افغانی بوده وتمام بیماران افغانی اسمیر مثبت بوده اند غیر از 1 مورد بیمار اسمیر منفی که مربوط به سال 82و 1مورد که مربوط به سال 80بوده است.
* میزان موفقیت درمان به صورت بهبود در بیماران اسمیر مثبت ذکر شده است و نتیجتا مرگ ناشی از سایر علل میزان موفقیت درمان را کاهش داده است.
* پراکندگی بیماری در روستاهای تابعه شهرستان ملایر:
در بین بیماران روستایی از ابتدای سال 81 به بعد بیشترین میزان شناسایی شده مربوط به منطقه روستای پیروز (پری) با 6 مورد سپس ازندریان با 5 مورد ودر رتبه سوم جوراب با 4 مورد می باشد.در مراحل بعدی روستاهای حسین آباد ناظم و طاسبندی با3 مورد جوزان، ننج، ازناو, انوج، اسلام آباد (کردخورد) هر یک 2 مورد و زنگنه، علی آباد دمق و جوکار هر یک با 1 مورد قرار دارند.
ملاك مناطق نامبرده شده محدوده تحت پوشش هر يك از مراكز بهداشتي درماني بوده است.
منابع:
راهنماي كشوري مبارزه با سل. مركز مديريت بيماريها.
دفاتر سل شهرستان ملاير