مقاله اي را كه ملاحظه مي مي نمائيد ، از ميان 3437 مورد آزمايش CBC  كه از ابتداي تير تا آخر اسفند ماه 1380 پذيرش شده اند ، 639 مورد ( كه دچار كم خوني بوده اند ) را جدا نموده و از نظر نوع آنمي ( ميكروسيتر ، نرموسيتر ، ماكروسيتر ) ، شدت كم خوني و نيز توزيع سني و جنسي بيماران مورد طبقه بندي و بررسي آماري قرار داده است .

تعاريف :

* آنمي : مواردي از كم خوني را تلقي نموده ايم كه Hgb  بيمار كمتر از 12 باشد ( البته 2 مورد بيمار مرد كه Hgb  بين 5/12 - 12 داشته اند را نيز بدليل كاهش تعداد RBC ، جزء آمار كم خوني محاسبه كرده ايم )

* آنمي ميكروسيتر : مواردي از كم خوني كه MCV بيمار كمتر از 80 باشد . اين دسته خود از نظر شدت به شش زيرگروه دسته بندي شده است :

Mild :                 I   :  78 <=  MCV < 80

                        II  :  75 <= MCV < 78

Moderate :         III : 70 <= MCV < 75

                        IV : 60 <= MCV < 70

Severe : V  : 50 <= MCV < 60

                        VI :            MCV<50

* آنمي نرموسيتر : مواردي از كم خوني كه MCV بيمار بين 95-80 باشد كه خود به سه دسته خفيف (!0 Hgb <= 12 ) ، متوسط ( 8 < Hgb <= 10  ) و شديد  ( Hgb <= 8  ) تقسيم بندي شده است .

* آنمي ماكروسيتر : مواردي از كم خوني كه MCV بيمار بالاتر از 95 باشد ، كه خود از نظر شدت به 3 گروه خفيف ( 95 <= MCV < 98 ) ، متوسط ( 98 <= MCV < 100 ) و شديد ( MCV >= 100  ) تفكيك شده است .

تقسيم بندي انواع كم خوني :

از 3437 مورد مراجعه ، 639 مورد كم خوني داشته اند ( 6/18 %  )

الف / از كل 639 مورد كم خوني ، 523 مورد آن از نوع ميكروسيتر مي باشد ( 8/81  %  )

ب / از بين موارد آنمي 71 مورد دچار كم خوني ماكروسيتر مي باشند ( 11/11  %  )

ج / از كل موارد تنها 45 مورد از بيماران دچار آنمي نرموسيتر هستند ( 04/7  %  )

توزيع موارد كم خوني بين دو جنس مذكر و مؤنث :

1 - از 523 مورد آنمي ميكروسيتر ،  333 مورد در بين دختران و زنان ديده شده ( 7/63  % ) و 190 مورد باقيمانده در پسران و مردان ثبت شده است ( 3/36  %  )

2- از بين 71 مورد آنمي ماكروسيتر ،  37 مورد در مردان ( 52  %  ) و 34 مورد در زنان  ( 48  %  ) مشاهده شده است .

3 - از 45  مورد آنمي نرموسيتر  ،  30  مورد در زنان  ( 6/66  %  )  و 15  مورد  در مردان ( 3/33  %  ) مي باشد .

4 - از كل موارد آنمي  ( 639  ) نفر ، جمعاً 397  نفر مؤنث بوده ( 62  %  ) و 242 نفر مذكر مي باشند  ( 38  %  )

الف / نوع آنمي ميكروسيتر ( شدت و درصد آن ) در گروه مؤنث

ب / نوع آنمي ميكروسيتر ( شدت و درصد آن ) در گروه مذكر

ج / شدت آنمي ماكروسيتر در گروه مؤنث

د / شدت آنمي ماكروسيتر در گروه مذكر

ه / شدت آنمي نرموسيتر در گروه مونث

و / شدت آنمي نرموسيتر در گروه مذكر

نتايج بدست آمده :

1 - بطور تقريبي و متوسط يك پنجم از افراديكه در اين آزمايشگاه نمونه CBC  داشته اند ، دچار كم خوني هستند . اين آمار نشان مي دهد كه كم خوني خفيف و مزمن با توجه به علائم تدريجي و مخفي آن شيوع نسبتاً بالايي دارد .

2 - آنمي ميكروسيتر بطور قطع شايعترين نوع كم خوني مي باشد ( تقريباً 82 % موارد كم خوني )

3 - جمعيت زنان مبتلا به كم خوني ( بخصوص نوع ميكروسيتر آن ) به مراتب بيش از مردان مي باشد ( تقريباً 64 % موارد آنمي ميكروسيتر )

4 - حداكثر شيوع سني آنمي ميكروسيتر در زنان 40 - 25  ساله ديده مي شود كه در سنين باروري قرار دارند و عمدتاً مي تواند ناشي از فقر آهن بدنبال از دست دادن خون از طريق menstruation   ،  abortion   ، delivery   ، cesarian section  ، AUB و همراه با آن فقر تغذيه اي و فرهنگي در عدم جايگزيني آهنِ از دست رفته باشد .

5 - بيشترين شيوع آنمي ميكروسيتر در جنس مذكر در بين پسران  7 - 2  ساله مي باشد كه مي تواند ناشي از كمبود آهن بدنبال سؤتغذيه ، بي اشتهايي ، آنمي هاي هموليتيك ، تالاسمي ، كمبود G6PD و .... باشد .

6 - در اطفال دختر نيز شايعترين سن كم خونيِ ميكروسيتر  7 - 2  سالگي مي باشد كه در مقايسه با پسرانِ همين گروهِ سني از شيوع كمتري برخوردار مي باشند .

7 - بيشترين شيوع كم خوني ماكروسيتر بطور مساوي در مردان  70 - 60  سال و زنان  40 - 25  سال ديده مي شود كه شايد بدليل فقر غذايي اسيد فوليك و يا كمبود ويتامين B12  بدليل گاستريت هاي مزمن باشد .

8 - حداكثر شيوع آنمي نرموسيتر در زنان  40 - 18 سال ديده مي شود كه مي تواند ناشي از بيماري هاي مزمن باشد .

9 - در مورد شدت آنمي ميكروسيتر در زنان ، در سنين  18 - 12 سال و  50 - 25  سال ، نوع متوسط تا شديد ( IV ) از شيوع بالاتري برخوردار است كه خود نكته قابل ت‍املي است ( سؤتغذيه طولاني + خونريزي هاي واژينال ، زايمان هاي پياپي )

10 - نوع متوسط تا شديد كم خوني ميكروسيتر در مردان در دو گروه سني  18 - 12 سال و  50 - 40 سال شايعتر مي باشد ( سؤتغذيه طولاني ، خونريزي هاي گوارشي ، تروما ؟ )

11 - در هر دو جنس در سنين  18 - 12 سالگي ، نوع V و IV   آنمي ميكروسيتر ، بيشتر از ساير انواع مشاهده شده است ( سنين بلوغ ، بي اشتهايي عصبي ؟ )

پيگيري اتيولوژيك بيماران :

در اين زمينه آمار دقيقي نمي توانيم ارائه دهيم و اين كار مستلزم بررسي ديگري بصورت آينده نگر و با پيگيري بيماران دچار آنمي مي باشد . مشكل در اين است كه بسياري بيماران دچار آنمي حتي شديد درخواست آهن ، TIBC  و Ferritin بعدي لااقل در اين آزمايشگاه ندارند و برعكس بعضي از بيمارانيكه در اين مركز آزمايشات فوق را انجام داده اند ، CBC از آنها در حافظه كامپيوتر ما موجود نمي باشد . يك نتيجه گيري شايد صحيح باشد و آن اين است كه با توجه به شيوع زياد آنمي فقر آهن در بعضي موارد بدون آزمايشات فوق ، درمان جايگزيني آهن انجام مي شود و اين كار در بعضي موارد خالي از ضرر نمي باشد چرا كه در موارد تالاسمي و يا ساير موارد هموگلوبينوپاتي ها و يا آنمي هاي هموليتيك باعث تجمع آهن در بدن و ايجاد عوارض مي شود علاوه بر اينكه كم خوني فرد نيز درمان نشده و بدون تشخيص باقي مي ماند .

• كاري كه ما انجام داده ايم ، تمام موارد آنمي ميكروسيتر را از نظر درخواست Hgb A2 ( يا الكتروفورز ) در حافظه كامپيوتر جستجو كرده ايم و از ميان 523 مورد ، تنها 31 مورد آن ، اين آزمايش را در اين مركز انجام داده اند كه از بين آنها 11 مورد تالاسمي مينور داشته اند ، يعني 35 % موارد درخواست شده و اين رقمِ قابل توجهي است . تصور مي شود آمار تالاسمي مينور در ملاير آنقدرها هم پائين نباشد . ( شايد توان اقتصادي مردم نيز در اين مسئله مؤثر باشد چرا كه اين آزمايش نسبتاً گرانتر ساير آزمايشات روتين بوده و بعضي افراد از انجام آن منصرف مي شوند )
• در مورد آنمي فقر آهن ، مجدداً تمام موارد فوق را از لحاظ درخواست آزمايشات آهن ، TIBC و فريتين جستجو نموده ايم . از بين 523 نفر تنها 60 مورد ، آزمايشات فوق را در اين مركز پيگيري نموده اند كه از ميان آنها 26 مورد فقر آهن تاييد شده است ( 43 % ). بنظر مي رسد فقر آهن شيوع بالاتري داشته باشد كه بدليل عدم پيگيري بيماران قبل از درمان ، آمار ما كامل نمي باشد و نيازمند بررسي ديگري است .
• نكته قابل ذكر اين كه در ميان همين تعداد كم ، دو مورد هم فقر آهن و هم تالاسمي داشته اند و جالبتر اينكه 6 موردِ آنان دچار overload آهن بوده اند !

خلاصه كلام :

آنمي ها بخصوص نوع ميكروسيترِ آن  در بين افراد و در سنين آسيب پذير بايد بيشتر از نظر تشخيص صحيح و درمان به موقع مورد توجه قرار گيرند و همچنين بررسي هاي آماري و Screening در سطح كل جامعه شهري و روستائي مي تواند در بررسي سطح سلامت عمومي مردم از نظر ميزان بروز و شيوع كم خوني ها ضروري بنظر مي رسد.