هذيان هاي خواب و بيداري !
* دكتر احمد حسين اشرفي
عضو هيئت مديره سازمان نظام پزشكي ملاير
اولاً آدمي موفق مي شود كه عاشق كارش باشد. خصوصاً كاري كه همكارانت اينقدر دوستت بدارند. هِي تا كمر جلوت خم شوند و هي سلام قراء بدهند و هِي اَزَت تعريف كنند ؛ از اخلاقت، سجايايت، از تيپت، قدّ و بالايت. از طرفي با مديران لايق ديگر مراوده پيدا مي كني. نخبگان جامعه، (بگذار ديگران بگويند گردن كلفت، دم كلفت، حرف مفت زدن زياد است . ) از راهنمائيهايشان استفاده مي كني. توانايي، زيركي و از همه چيز مهمتر، مديريت را از آنها مي آموزي. خدمتي به آنها انجام مي دهي. چه كسي بهتر از آنها با خادمان خلق خدا ( مگر نه آن است كه راه خدا از ميان خلق مي گذرد و اين انسانهاي ايثارگر و از خود گذشته عمرشان را در راه خدمت به بندگان خدا صرف مي كنند. ) بگذار بگويند " نان قرض دادن " دهن مردم را كه نمي شود بست.
البته كار سخت است امّا مرد بايد خطر كند و بزرگي بجويد حتي از كام شير. حرفهاي ناشايست آدمهاي نامعقول خود داستاني است بايد فحش بخوري و دم نزني هي مجبور باشي مغلطه كني. گنجشك را رنگ كني به جاي قناري بفروشي. هي ناچار باشي جور ديگر فكر كني و جور ديگر حرف بزني. هميشه در حال حل معمائي. جدول حل مي كني ديگران مي بينند امّا نمي دانند كه يا افقي حل مي كني يا عمودي و نه هرگز متقاطع.
از طرفي تو هم آينده اي داري زن و بچه داري. داري پير مي شوي. اين همه درس خوانده اي، اين همه زحمت كشيده اي چرا نبايد از رفاه برخوردار باشي ؟ چرا نبايد آينده ات تأمين باشد. تا به حال اينهمه زحمت كشيده اي و چيزي عايدت نشده است. اگر بروي هر چه كوشيده اي شب و روز و سگ دو زده اي، فوت مي شود مي رود هوا. تازه از منبع قدرت هم دور مي شوي، از مزاياي قدرت هم دورتر. فكر تسويه حسابهاي شخصي هم باش. وقتي مار پير شد، ابوعطاي قورباغه ناگزير است. ولي . . . اگر هستي، بچسب به كارت .
يا نكن با پيلبانان دوستي يا بنا كن خانه اي در خورد پيل
تو كه آدم باهوش و زبلي هستي، حتماً مي تواني موفق شوي. البته بايد يك چيزهايي را هميشه آويزه گوشت كني و از ياد نبري. هر چند تا حالا فراموششان كرده اي و هميشه پشيمان شده اي. سعيت را بكن.
مي داني كه مديريت علم پيچيده اي است، بايد شرايط زمينه اي را سنجيد. امكانات را كاملاً شناخت، دقيق و جزء به جزء. و اهداف را مشخص كرد. اهداف اصلي اهداف مهم را تعيين كرد. اولويت بندي كرد. راههاي رسيدن به هدف را شناخت و از كم هزينه ترين روش و آسانترين راه براي بدست آوردن بهترين نتيجه سود جست. مديريت علمي است مصرف كننده كه از بسياري از دانشهاي ديگر نظير روانشناسي، جامعه شناسي، اقتصاد، كامپيوتر و . . . بهره مي برد. مديريت يك هنر است. بطوريكه آنرا به يك توان ذاتي و دروني نزديك مي دانند. يعني علاوه بر دانش، بينش خاصي مي طلبد كه به شخصيت فرد مربوط مي شود.
مي بيني كه در تعريف مديريت، عبارتهاي ارزشي و اعتباري فراواني به كار مي رود. " كم هزينه ترين، آسانترين، بهترين، هدف، نتيجه " كه هر كدام معاني بسيار متفاوت و گاه متضادي را بر مي تابد.
ديدي ! باز هم داري بيراهه مي روي " با فكرهاي صد تا يه غاز حل مسائل مي كني ". كار خيلي سخت نيست. تو در ايران زندگي مي كني، مملكت گل و بلبل. فوراً به يادت نيايد ايران جمع " اير" است كه در زمان پهلوي يعني " آزاده " و ايران يعني سرزمين آزادگان. تك درختهاي نجيب صحراهاي بي آب و علفش و رادمردان تنهاي از خود گذشته اش، حسابي ديگر دارند و در مديريت بر اساس قاعده عمل مي كنند نه استثناء. كافيست نگاهي بيندازي به ضرب المثلهاي مشهور كه هر روز در حرفهاي مردم كوچه و بازار تكرار مي شود. " خواهي نشوي رسوا، همرنگ جماعت شو " اين ضرب المثل بسيار كاربردي است. خصوصاً براي تو كه " ماندن " مهمترين هدفت است. در هر جامعه سنتي هر تغيير كوچكي هم مخالفتهاي بزرگ بر مي انگيزد. مردم بر اساس عادتهايشان زندگي مي كنند و هر چيز نو، بدعت است و بدعت، گناهي است نابخشودني. و هر مخالفتي و هر تغييري با اولين هدفت در تضاد است. پس بايد سعي كني تا و مخالفتي را برنينگيزي. بايد حداكثر تلاشت را به كار گيري تا " بگذرد " و آرام و بي سر و صدا هم بگذرد.
البته هميشه سرو صدا به وجود مي آيد. و يك مدير توانا بايد بتواند با حداقل هزينه ها سروصداها را بخواباند. بايد بتواند منشأ مخالفت را بيابد و با ابزارهاي مديريتي سه گانه مسئله را حل و فصل كند. براي رسيدن به اين هدف بايد " آدم شناس " باشي. آدمها جورهاي مختلفند. با شخصيت ها و تربيتهاي متفاوت. يك نفر با يك هزار تومان حاضر است معلق بزند، ديگري آنقدر ترسو است كه با يك تشر . . . به خودش. آن يكي آب زير كاه است و در كنه مخالفتش منظوري دارد كه بايد تيز باشي و بفهمي. يكي احترام مي خواهد و مي تواني با اندكي احترام قاپش را بدزدي. آن يكي " زير بار نرو" ست، در برابرش قدري نرمش نشان مي دهي " با پنبه سر مي بري " يكي اهل خلاف است " توي آب نمك مي خواباني " براي روز مبادا. تا هر جور به صلاح بود ازش بهره برداري كني. نقطه ضعفش را نگه مي داري و تا رويش را زياد كرد مي زني توي صورتش.
" قانون " را فراموش نكن. قانون معمولاً ابزار مناسبي است براي " مچ گيري " خصوصاً براي آنهايي كه گوششان مي جنبد. امّا مواظب باش خودت " سوتي " ندهي. چون ديگران هم هستند كه قانون را خوب مي دانند. بايد قانون دان باشي و مسلط بر ريزه كاريهايش، حتماً به كار مي آيد.
در ممالكي كه سازوكارهاي مؤثري براي تربيت نيروهاي اجتماعي وجود ندارد، " باندبازي " حرف اول را مي زند. پس سعي كن يك باند قوي براي خودت انتخاب كني و مهره مؤثر و تعيين كننده باند هم باشي. بدان كه " يك مريد احمق از صد درخت جواهر پرارزش تر است. " سعي كن از امكانات موجود براي مريد پروري استفاده كني. دانستن بسيار مهم است. اطلاعات جمع كن. چه به طور مستقيم و چه غيرمستقيم. شايد بگويند " جاسوس پروري خوب نيست " بگويند " هدف وسيله را توجيه نمي كند. ". " نسبيت در اخلاق فاجعه مي آفريند. ". بگذار آدمهايي كه به حرفهاي گنده دل خوشند، بگويند. تو هم تأييد كن. قرار نيست كه هر چيزي را در بوق و كرنا كني و جار بزني. اصلاً يكي از روشهاي دفع خطر مخالف همصدا شدن با اوست. او را خلع سلاح مي كند. بگو اخلاق نسبي نيست. ولي هر جايگاهي ادب و اخلاق خاص خود را دارد ؛ بر منكرش لعنت.
بايد اين توان را داشته باشي كه " يك جور فكر كني و جور ديگر حرف بزني. " بايد بتواني در آن واحد از يك چيز تعريف و تمجيد كني و به عرش برسانيش و در عين حال خرابش كني و به خاك مذلتش بنشاني . . . و يادت نرود كه تنها نيستي. در آن سوي دنيا هم همچون ديار خودمان و از سالهاي دور فرزندان آدم از اين روشها سود جسته اند. خصوصاً آن مرد باهوش و زيرك كه گويا مرغداري داشت و ماكيانش را در حياط همسايه ول مي كرد .
- آفرين، آفرين . . . چقدر با استعداد شده اي. چقدر چيزهاي خوب خوب ياد گرفته اي، دست مريزاد. خدا پدر ماكياول را بيامرزد. آخر يه وقت براي خودت " معقول آدمي " بودي، شلوار نو تنت نمي كردي. مبادا دوست نادارت ناراحت شود. يك نگاهي توي آينه بينداز. اصلاً خودت را مي شناسي ؟ مي خواستي " انسان را رعايت كني ". مي خواستي بنده راستين خدا باشي يعني كه آزاد آزاد. ثروتت دلهاي خوشحال شدة مردم باشد، مي خواستي . . . مي خواستي . . . حالا يه وري رفتي تو كوزه! پراگماتيسم آشفته هردمبيل ؟
" گر بدين سان زيست بايد پست من چه بي شرمم اگر فانوس عمرم را نياويزم
بر درخت كاج خشك كوچه بن بست"
- - خوبه . . . خوبه . . . دوباره شروع نكن. نخير . . . ايده آليسم لوس و بي مزه خوب است. حرفهاي قشنگي كه فقط توي كتابهاست و مخصوص ذهنهايي كه هنوز مشغول داستانهاي بچه گانه اند. پياده شو با هم برويم. شكم گرسنه و آروغ فندقي ؟ تو كه خودت خوشحال نباشي، چطور مي تواني كس ديگري را خوشحال كني ؟ وقتي پولت نرسيد. خانه خوبي در جاي خوب شهر اجاره كني و مجبور شدي بروي جنوب شهر توي يك بيغوله، وقتي پول نداري بچه ات را بفرستي يك مدرسه غير انتفاعي و آن دلال سر كوچه . . . وقتي نمي تواني اتومبيل مناسبي بخري و زن و بچه ات را ببري مسافرت، دل و دماغي تازه بكنند. وقتي نمايشگاه كتاب است و تو عاشق كتابي ولي . . . آنوقت مي فهمي پول خيلي چيز خوبي است و اينقدر فقر را ستايش نمي كني.
- - پيش قاضي و معلق بازي ؟ حالا مغلطه بازيهايت را سر ما در مي آوري ؟ دست خوش. ضرب المثل هم كه بلدي " همرنگ جماعت " " اگر ندزدي، ديگران مي دزدند، پس برو بدزد . "
روح عارف شاد.
هر كه افزود مال و زرش ياخودش دزد بود يا پدرش
- - خوب همين است ديگر. فكرهايت را بگذار در كوزه آبش را بخور. مرد حسابي يك كسي يك چرندي را شعر كرده، حالا شده قانون ازلي و ابدي. هر كس ثروتش زياد است دزد است ؟ يكي يك تيكه زمين مي خرد، يك سال بعد قيمتش صد برابر مي شود. حالا اقتصاد خراب است. جامعه ناسالم است به اين آدم چه ؟
- - بهانه خوبي افتاد دستت. . . . دو دود. دو دود. دو دود. دو دود.
[ صبح روز جمعه است و مطابق همه روز مشغول بيدار باش. مدير، از خواب بر مي خيزد. ]
- - اين هم از خواب. بيشتر خسته و كوفته شدم. بيداريش كم بود. خواب هم اضافه شد. آخر چرا اينقدر عصبي مي شوي ؟ هيچي نشده همه چيز از يادت رفت و باز آخرش دعوا راه انداختي ؟ نمي داني در هر دعوايي هر دو طرف بازنده اند ؟ يادت نيست ديل كارنگي مي گفت " بحث نكن چون هيچ فايده اي ندارد. " اينهمه مي گويند تساهل، مدارا و . . . با خودت هم سر جنگ داري. برو يك ايندرال بخور و تخت بخواب.
گفت آسان گير برخود كارها كزروي طبع سخت مي گيرد جهان بر مردمان سخت گير.